Biography
Photo archive
Video archive
Audeo archive
Sonoteka
Literature
Notes
Personal archive
Site map

 

RƏDD OLSUN MÜHARİBƏ

Bu gün dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan milyonlarla zəhmətkeş, bəşəriyyəti fəlakətə doğru aparmaq xəyalına düşmüş yeni müharibə qızışdırıcılarına ucadan deyirlər:

- Kapitalistlərin cibinə dollarlar tökən dəhşətli müharibə bizə lazım deyil, biz insan tələfatına yol verməyəcəyik, biz sülh istəyirik!

Şanlı Kommunist partiyası və Sovet hökuməti ətrafında sıx birləşən böyük sovet xalqı bütün dünyada sülhün bayraqdarıdır.

Dünya xalqlarının sülh uğrunda, yeni müharibə əleyhinə sarsılmaz mübarizəsi gündən-günə genişlənir. Sovet xalqının möhkəm dostu və qardaşı böyük Çin xalqı, xalq demokratiyası ölkələri və bütün dünyanın tərəqqipərvər adamları imperialistlərin murdar niyyətlərini həmişə ifşa etmiş və edəcəkdir. Sülh işinin tükənməz qüvvəti sarsılmazdır!

Məhz buna görə də Amerika atomçuları yeni müharibə alovlarını qızışdırmağa nə qədər cəhd etsələr də, nəticə etibarilə onlar öz xain məqsədlərinə nail ola bilməyəcəklər. Sülh müharibəyə qalib gələcəkdir!

Sülh uğrunda mübarizə işində ədəbiyyat və incəsənətin də rolu çox böyükdür. Şairin ilhamla yaratdığı şer, dramaturqun yazdığı pyes, rəssamın çəkdiyi tablo, kompozitorun bəstələdiyi kütləvi mahnı, teatrın göstərdiyi tamaşa - bütün bunlar bugun sülh tərəfdarlarının əlində möhkəm silahdır.

Son illərdə sovet kompozitorları sülh uğrunda mübarizəni tərənnüm edən bir çox iri və kiçik formalı musiqi əsərləri bəstələmişlər. Bunlardan A. Mineviçin "Sülh uğrunda" kantatasını və Cövdət Hacıyevin "Sülh uğrunda" simfonik poemasını xüsusi olaraq qeyd etmək lazımdır.

Kütləvi mahnı janrı sahəsində yaradılmış əsərlər xalq arasında daha geniş yayılmışdır. V. Muradelinin "Tələbələr himni", "Moskva-Pekin", A. Novikovun "Dünya demokratik gənclər himni", D. Şostakoviçin "Sülh mahnısı", S. Rüstəmovun "Mən sülhə səs verirəm!", Q. Qarayevin "Sülh haqqında mahnı"sı və digər kompozitorlarımızın sülh mövzusuna həsr etdikləri bir sıra qiymətli əsərlər buna parlaq sübutdur.

Tərəqqipərvər bəşəriyyətin sülh uğrunda mübarizəsi dünya mədəniyyəti tarixinin ən parlaq səhifəsini təşkil edir. Buna görə də Ümumdünya Sülh Şurasının müraciətini var qüvvə ilə müdafiə edən sovet adamları ilə birlikdə, kompozitorlarımız da atom müharibəsi hazırlanması əleyhinə Sovet Sülhü Müdafiə Komitəsinin qərarını yekdilliklə alqışlayırlar.

Ədəbiyyat və incəsənət, 09 aprel 1955
 
GÖRKƏMLİ SƏNƏTKAR

(Qurban Primovun anadan olmasının 75 illiyi münasibətilə)

Musiqi ictimaiyyətimiz görkəmli tar çalan Qurban Primovun anadan olmasının 75 illiyini və musiqi sahəsindəki fəaliyyətinin 60 illiyini böyük bir sevinc hissilə qeyd edir.

Qurban Primov 1880-cı ildə Ağdam rayonunun Gülablı kəndində anadan olmuşdur. Bu kənd hələ lap qədimdən bir çox aşıqların vətəni kimi məşhurdur. Qurban Primovun atası da böyük musiqi həvəskarı idi və o həmişə fəxr edir ki, məşhur Azərbaycan xalq aşığı Valehin nəslindəndir. Qurban Primov hələ kiçik yaşlarından musiqiyə həvəs və qabiliyyət göstərir, beş yaşında ikən atasının rəhbərliyi altında saz çalmağı öyrənməyə başlayır. Oğlunun musiqiyə olan həvəsini və bacarığını görən atası sonralar onu Şuşa şəhərinə aparır və o zamanın görkəmli tar çalanı Mirzə Sadıq Əsəd oğlunun yanında şagirdliyə qoyur.

Mirzə Sadıq gənc Qurban Primovun yaradıcılıq cəhətdən inkişafında mühüm rol oynamışdır. Qurban Primov özü bu barədə deyir: "Mirzə Sadığın sanətkarlığındakı böyük qüdrət, onun hətta zahiri görünüşü belə dinləyicini heyran edirdi, onun çalğısının parlaq və dərin təsiri həyatımda aldığım ən qüvvətli və unudulmaz bədii təəssüratlardan biridir...".

Qurban Primovun inqilabdan əvvəlki dövrdəki fəaliyyətinin diqqətəlayiq xüsusiyyətlərindən biri bu olmuşdur ki, o bir sanətkar kimi o zamankı mürəkkəb ictimai şəraitdə baş verən hadisələri düzgün dərk etməyə çalışmış və öz yaradıcılıq taleyini geniş xalq kütlələrinin həyatı və taleyi ilə bağlamışdır. Qurban Primov 1905-ci ildə Bakıya köçdükdən və burada baş verən yenilikləri gördükdən sonra bir daha dərk etdi ki, onun fəaliyyətinin mənası xalqa xidmət etməkdən ibarətdir. O zaman Nəcəfbəy Vəzirov, Əbdürrəhimbəy Haqverdiyev, Mirzə Ələkbər Sabir, Üzeyir Hacıbəyov kimi qabaqcıl sənətkarlarla dostluğu və ünsiyyəti Qurban Primovun dünyagörüşünün formalaşmasında böyük və həlledici rol oynamışdır. Bununla əlaqədar olaraq qeyd etmək lazımdır ki, Qurban Primov ilk opera tamaşamızın görkəmli iştirakçılarından biri olmaq etibarilə Azərbaycan operasının yaranması işində yaxından və fəal iştirak etmişdir.

Həmin hadisədən başlayaraq bu günə qədər Qurban Primovun ifaçılıq sənəti Azərbaycan opera sənətilə yaxından bağlıdır. Orkestrin gözəl və məharətli solisti olmaqla bərabər, Qurban Primov opera əsərlərinin özlərinin yaranması uğrunda yorulmadan çalışan bir xadimdir. R. M. Qlier "Şah Sənəm" operası üzərində işlərkən Qurban Primov ona yaxından kömək edib, xeyli qiymətli material vermişdir. Təsadüfi deyildir ki, Qlier Azərbaycan xalq musiqisini öyrənmək işində Qurban Primovu özünün müəllimi adlandırır. Görkəmli Azərbaycan bəstəkarlarından Müslüm Maqomayev Azərbaycan muğamlarını yazmağa və tutuşdurub tərtib etməyə başlayarkən bir çox şeyləri Qurban Primovun ifasından yazmışdır.

Mirzə Sadıq məktəbinin sadiq və ləyaqətli davamçısı olan Qurban Primov gözəl və nümunəvi akkomponiatordur. Bu cəhətdən o öz çalğısı ilə müşayiət etdiyi xanəndənin bədii silahdaşıdır. Əgər onun müəllimi Mirzə Sadıq, Qurban Primovun özünün dediyinə görə, xanəndəni tarla müşayiət etmək sənətini o zamana qədər heç bir musiqiçinin xəyalına gəlməyən bir yüksəkliyə və bədii kamilliyə çatdırmışdısa, unutmaq olmaz ki, bu sahədə Qurban Primov özü də həqiqətən yeni söz demişdir. Yəni təkcə oxuyan - solisti yox, habelə tarda ifa edilən musiqini dinləməyi, bu musiqini oxuyan üçün bir əlavə kimi deyil, oxunan havanın ayrılmaz bir hissəsi kimi dərk etməyi, ansamblda tarın mühüm rolunu başa düşməyi dinləyicilərimiz məhz Qurban Primovun sayəsində öyrənmişlər. Oxuyanı müşayiət edən tarçının yaradıcılıq vəzifəsini dərindən başa düşən Qurban Primov tar çalanda özünə məxsus bir sənətkarlıqla parlaq surətdə göstərir ki, musiqidəki obraz, fikir, podtekst, ən incə boyalar və bir sıra bədii ifadə vasitələri tarın çalğısında özünü büruzə verir. Bunların hamısını göstərə bilmək sənətkar akkomponiatorun əlindədir və Qurban Primov da həqiqətən belə bir sənətkardır. Qurban Primov xanəndənin ifasının ən gərgin yaradıcılıq anlarında onun yaxın və səmimi köməkçisidir. Biz Qurban Primovu muşayiət etdiyi xanəndənin ifasını daimi bir yaradıcılıq narahatlığı, eyni zamanda şən və nikbin bir ruh yüksəkliyi ilə izləyən, xanəndənin psixoloji halını həmişə başa düşən və bunu nəzərə alan sənətkar tar çalan kimi tanıyırıq. Belə sənətkardan, məhz onun çalğısından, həssaslığından və bədii incəlikləri başa düşmək bacarığından çox şey asılıdır. Belə sənətkar tarçı müşayiət etdiyi solistin ifasına yaradıcılıq təsiri göstərə bilər, ona lazım olan, düzgün və prinsipial yaradıcılıq istiqaməti verə bilər. Belə akkomponiator öz solist-xanəndəsi ilə təsadüfi şəkildə yox, böyük, uzun və gərgin yaradıcılıq işi apardıqdan sonra çıxış edir və nəticədə ifanın özündə tam bir ansambl yaranır. Cabbar Qaryağdı oğlu, Qurban Primov və Saşa Ohanezaşvilidən mütəşəkkil məşhur trio məhz belə bir həqiqi ansambl idi.

Azərbaycan muğamlarını gözəl bilən Qurban Primov öz ifaçılıq məharəti ilə Azərbaycan tar çalma sənətinin ən yaxşı ənənələrini inkişaf etdirmiş, bu ənənələri zənginləşdirmişdir. Muğamlarımız Qurban Primovun ifasında çox aydın, dolğun, geniş və bitgin ifadəsini tapır, texniki cəhətdən kamil və məharətli verilir.

Qurban Primovun ifaçılıq sənəti haqqında danışarkən yalnız onun sənətkar fərdiyyətinə aid olan bədii xüsusiyyətləri, onun çox böyük təbii istedadını deyil, habelə öz sənətinə çox ciddi və tələbkar bir münasibət bəslədiyini də qeyd etmək lazımdır, çünki həqiqətən sənətkar olan adamlar məhz bu xüsusiyyətlə fərqlənirlər.

Qurbanın tar çalmağında təbii bir asanlıq, sərbəstlik, dəqiqlik, texniki qəşənglik, nəcib və dərin lirizm vardır. Bunlar onun ifaçılıq üslubunu fərqləndirən xüsusiyyətlərdir. O, tarı çox sadə, asan, sərbəst çalır. Onun çalğıya verdiyi məna həmişə aydın, sadə və ən başlıcası, Azərbaycan xalq musiqisinin təbiətinə uyğun olur. Sədəfli tarı çalanda simlərdən qopan sadə və səmimi səslərin ifadə etdiyi daxili hərarət və məna, çalğının mənəvi yetkinliyi, onda poetik ilhamın olması Qurban Primovun ifasındakı cəzbedici qüvvənin əsas xüsusiyyətləridir. Musiqinin dili ilə ifadə olunan dərin və yetkin fikir Qurban Primovun ifasında ən yüksək emosional gərginliklə birləşir.

Partiya və hökumətimiz Qurban Primovun xidmətlərini yüksək qiymətləndirmişlər. 1929-cu ildə ona respublikamızın əməkdar artisti, 1930-cu ildə isə respublikanın Xalq artisti adı verilmişdir. 1938-ci ildə Moskvada Azərbaycan incəsənəti dekadası keçirilərkən Qurban Primov "Şərəf nişanı" ordeni ilə, Böyük Vətən müharibəsi illərində medallarla təltif olunmuşdur. Bu il, anadan olmasının 75 illiyi münasibətilə Qurban Primov Qızıl Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif olunmuşdur.

Vətənimizdə mədəniyyətin və incəsənətin daha da çiçəklənməsi naminə görkəmli sənətkar Qurban Primova uzun ömür və can sağlığı arzu edirik.

"Ədəbiyyat və incəsənət, 30 oktyabr 1955

 

 
     
        © Musigi Dunyasi, 2007